ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਿਆਸਤ: ‘ਕਾਕਰੋਚ’ ਤੇ ‘ਪਰਜੀਵੀ’ ਬਣੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ
20/05/2026 | Public Times Bureau | Panjabਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨੀਂ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਜੀਵੀ ਮੋਰਚਾ’; ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜੋ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ‘ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਸੰਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ “ਕਾਕਰੋਚ” ਅਤੇ “ਪਰਜੀਵੀਆਂ” ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੀਮਾਂ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੱਲ ਪਈ। ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਮਈ ਮੰਚ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਭਿਜੀਤ ਦੀਪਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਮਜ਼ਾਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤਨਾਅ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਗਿਆ।
‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਲ — “ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” — ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਜੀਵੀ ਮੋਰਚਾ’ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੱਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੇਤੁਕੀ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਛਾਪ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ “ਪਰਜੀਵੀ” ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੇਬਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਬਦਲਣ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਗਠਜੋੜ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ ਮੀਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਜੀਵੀ ਮੋਰਚਾ’ ਵਿਅੰਗਮਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
The New Politics Of Satire On Social Media cockroaches And parasites Become Symbols Of Digital Rebellion
RSS FEED